Lease, ev sahibi ile kiracı arasındaki yazılı kira sözleşmesidir; rental agreement ise düzenleme daha kısa ya da süresi belirsiz olduğunda insanların genellikle kastettiği aynı tür sözleşmedir.
Uygulamada iki sözcük epey örtüşür. Pek çok ev sahibi bir belgeye “lease”, diğerine “rental agreement” derken aynı şeyi kasteder; bazı eyaletlerin de kendi tanımları vardır. Yani etiket zayıf bir ipucudur. Önemli olan, belgenin ne kadar sürdüğü, nasıl yenilendiği ve iki tarafın onu nasıl sona erdirebileceği hakkında ne söylediğidir.
Bu sayfa ABD uygulamasını anlatır ve bilerek genel kalır. Kiracı hukuku çoğunlukla eyalet ve yerel düzeyde belirlenir; bu yüzden koşullar eyalete göre değişir. Bu hukuki tavsiye değildir. Belgeniz, eyaletinizin kiracı kurumu ve yerel bir konut danışmanı ya da avukat son sözü söyler.
Türkiye’de: kira sözleşmesi ve Borçlar Kanunu
Türkiye’de lease ile rental agreement ayrımı yoktur; ikisinin de karşılığı kira sözleşmesidir ve kuralları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda yer alır. Kanunun 299. maddesine göre kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını ya da kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.
ABD’deki “sabit süreli mi, aydan aya mı” sorusunun Türkiye’deki karşılığı 300. maddededir: kira sözleşmesi belirli ya da belirli olmayan bir süre için yapılabilir. Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle herhangi bir bildirim olmaksızın sona erecek sözleşme belirli sürelidir; diğerleri belirli olmayan süreli sayılır.
Konut kiralarında asıl önemli kural 347. maddedir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmenin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez; ancak on yıllık uzama süresinin sonunda, izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, sebep göstermeksizin sona erdirebilir.
| Konu | Türk Borçlar Kanunu ne diyor |
|---|---|
| Tanım | Madde 299: kullanım karşılığında kira bedeli ödeme borcu |
| Süre | Madde 300: belirli ya da belirli olmayan süreli |
| Kiracının çıkışı (konut) | Madde 347: süre bitiminden en az 15 gün önce bildirim; yoksa bir yıl uzar |
| Ev sahibinin feshi (konut) | Madde 347: süre bitimine dayanarak feshedemez; on yıllık uzama sonrasında en az üç ay önceden bildirimle mümkün |
| Teslim | Madde 301: kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etme ve sözleşme süresince bu durumda bulundurma yükümlülüğü |
Saklama tavsiyesi ABD’dekiyle aynıdır: imzalı sözleşmeyi, varsa noter onaylı örneğini, depozito makbuzunu, teslim tutanağını ve kira ödemelerinin banka dekontlarını kira süresince ve depozito iade edilene kadar bir arada tutun. Kanun maddeleri değişebilir ve her durum kendine özgüdür; kendi sözleşmeniz için bir avukata ya da tüketici hakem heyetine danışın.
Lease ve rental agreement nedir
Sözcükler genellikle şöyle kullanılır. Lease çoğunlukla bir yıl gibi sabit bir süreyi, başlangıç ve bitiş tarihiyle kapsar. Rental agreement ise genellikle aydan aya gibi daha kısa bir döngüyle, taraflardan biri bildirimde bulunana kadar yenilenir. Bazı lease’ler sabit süre bitince aydan aya düzenlemeye dönüşür; bu yüzden varsaymak yerine o maddeyi okuyun.
Federal hükümet, kâğıda yazılmış yenileme koşullarına somut bir örnek verir. HUD’un kamu konutu kurallarına göre kira sözleşmesi süreyi belirtmeli ve sınırlı istisnalar dışında aynı süre için kendiliğinden yenilenen on iki aylık bir süreye sahip olmalıdır. Bu kural kamu konutlarına özgüdür; ama süre ve yenileme ifadesini her seferinde neden kontrol ettiğinizi gösterir.
Bu evrakla daire kiralarken ya da bir taşınmadan sonra yeniden karşılaşırsınız. Her iki durumda da usa.gov’un kiracılara önerisi basittir: bir anlaşmazlıkta dış yardım aramadan önce kira sözleşmenizi dikkatle okuyun ve kabul ettiğiniz kira kurallarına uyduğunuzdan emin olun.
Üzerinde ne yazar
Aynı bölümler çoğu konut lease’inde ve rental agreement’ında karşınıza çıkar. Bu tablo bir şablon değil, kontrol listesidir.
| Bölüm | Anlamı | Ne kontrol edilmeli |
|---|---|---|
| Taraflar | Ev sahibi ve her yetişkin kiracı | Adlar kimliğinizle ve imzalayan herkesle uyuşmalı |
| Mülk | Adres ve daire | Doğru daire numarası; belge kiralanan birimi tanımlamalı |
| Süre | Sabit tarihler ya da süresiz | Başlangıç tarihi, bitiş tarihi ve sonunda ne olacağı |
| Yenileme ve bildirim | Nasıl yenilendiği ya da sona erdiği | Kimin, ne zaman bildirimde bulunması gerektiği |
| Kira | Tutar ve ödeme günü | Anlaştığınızla ve ödeme biçimiyle uyuşmalı |
| Depozito ve ücretler | Tutulan ya da alınan para | Her tutar yazılı olmalı; eyalet kuralları geçerli olabilir |
| Faturalar ve hizmetler | Neyi kimin ödediği | HUD’un kamu konutu kuralı bunun açıkça yazılmasını ister; başka yerlerde yazılı olarak isteyin |
| Ev kuralları | Evcil hayvan, misafir, otopark, onarım | Sonradan öğrenince üzüleceğiniz her şey |
| İmzalar ve tarih | Anlaşmanın kanıtı | Tüm taraflarca imzalanmış olmalı ve bir kopyası sizde kalmalı |
Ne saklamalı, ne kadar süre
İmzalı lease’i ya da rental agreement’ı orada yaşadığınız sürece saklayın; her yenileme ya da değişikliği de yanında tutun. Taşınma evrakını, gönderdiğiniz ya da aldığınız yazılı bildirimleri ve kira ödeme kanıtlarını da kaydedin. Neyi kabul ettiğiniz konusunda bir anlaşmazlık çıkarsa kanıt kâğıttır.
Taşındıktan sonra kira sözleşmesini depozito ve son fatura soruları çözülene kadar saklayın. Bunun ötesinde kira sözleşmesini saklamak için resmî bir federal süre bulamadık; bu yüzden kendi ihtiyaçlarınıza göre davranmak makuldür. Kira sözleşmesi aynı zamanda nerede yaşadığınızın kaydıdır; bu, mortgage başvurusu yaparken işe yarayabilir.
Tahliye bildirimiyle karşılaşırsanız CFPB, görmezden gelmek yerine bir avukatla görüşmenizi ve davaya yanıt vermenizi önerir; yazılı yanıt verme hakkınız olduğunu söyler. Her bildirimi ve mahkeme evrakını bir arada tutun. Genel saklama alışkanlıkları için hangi belgeler ne kadar saklanmalı sayfasına bakın.