Η κληρονομιά αποποιείται μέσα σε 4 μήνες από τότε που μάθατε ότι κληρονομείτε και για ποιον λόγο, όχι απαραίτητα από την ημέρα του θανάτου. Η προθεσμία είναι 1 έτος αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν εσείς το μάθατε ζώντας στο εξωτερικό. Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου της περιοχής όπου ζούσε ο θανών, αυτοπροσώπως ή με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο. Αν η προθεσμία περάσει, η αποποίηση είναι άκυρη και η κληρονομιά θεωρείται ότι έγινε αποδεκτή, με ό,τι περιλαμβάνει, και χρέη. Για ανήλικο χρειάζεται πρώτα άδεια δικαστηρίου.
Οι κανόνες είναι του Αστικού Κώδικα, και τους εξηγεί αναλυτικά η εγκύκλιος Ε.2059/2024 της ΑΑΔΕ. Είναι μια από τις λίγες προθεσμίες όπου ένα λάθος δεν διορθώνεται με πρόστιμο.
- Θάνατοςη γνώση του θανάτου μόνη της δεν ξεκινά την προθεσμία
- Γνώση της επαγωγήςμαθαίνετε ότι κληρονομείτε και γιατί: ξεκινά η μέτρηση
- Έως 4 μήνεςδήλωση αποποίησης στο Ειρηνοδικείο
- Έως 1 έτοςαν ο θανών ζούσε ή εσείς ζούσατε στο εξωτερικό
- Μετά την προθεσμίαη κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή
Αστικός Κώδικας, άρθρα 1847 και 1850, όπως τα εξηγεί η εγκύκλιος ΑΑΔΕ Ε.2059/2024.
Πότε αρχίζουν οι 4 μήνες
Ενδεικτικός υπολογισμός. Η αρχή της προθεσμίας εξαρτάται από την περίπτωση· σε διαθήκη δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της, και αναστέλλεται για τους λόγους που αναστέλλεται η παραγραφή.
Κατά το άρθρο 1847 ΑΚ, όπως το εξηγεί η ΑΑΔΕ, η προθεσμία ξεκινά «από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή της κληρονομίας και τον λόγο της». Η εγκύκλιος είναι σαφής: μόνη η γνώση του θανάτου δεν αρκεί. Χρειάζεται να ξέρετε και όσα σας κάνουν κληρονόμο, για παράδειγμα ότι δεν υπάρχει διαθήκη και ότι είστε ο πλησιέστερος συγγενής.
Τρεις περιπτώσεις που αλλάζουν την αρχή:
- Διαθήκη: η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της.
- Αποποίηση προηγούμενου κληρονόμου: αν ο πρώτος κληρονόμος αποποιηθεί, η κληρονομιά πηγαίνει στον επόμενο, και η δική του προθεσμία αρχίζει από τη γνώση εκείνης της αποποίησης. Έτσι, μετά από αποποίηση γονέα, η σειρά μπορεί να φτάσει στα παιδιά του.
- Αναστολή: η προθεσμία αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται η παραγραφή (άρθρα 255 επ. ΑΚ).
Η αποποίηση μπορεί να γίνει και πριν ξεκινήσει η προθεσμία, αρκεί ο θάνατος να έχει συμβεί.
Πώς γίνεται η δήλωση
Τα έγγραφα, το τέλος και το ραντεβού είναι από σελίδες συγκεκριμένων Ειρηνοδικείων (Πάτρας, Ιωαννίνων, Κέρκυρας). Ρωτήστε το δικό σας.
Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στον γραμματέα του Ειρηνοδικείου στην περιφέρεια του οποίου ο θανών είχε την κατοικία του όταν πέθανε. Αν δεν είχε κατοικία, μετρά η διαμονή του, και αν δεν είχε ούτε αυτή, το Ειρηνοδικείο της πρωτεύουσας. Μέχρι την 1η Μαρτίου 2013 αρμόδιο ήταν το Πρωτοδικείο. Δεν υπάρχει καμία καταχώριση στο Εφετείο.
Η δήλωση γίνεται αυτοπροσώπως. Αν πάει άλλος για εσάς, χρειάζεται ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο, όχι απλή εξουσιοδότηση. Ο γραμματέας συντάσσει έκθεση, την καταχωρίζει στα βιβλία του Ειρηνοδικείου και στο Εθνικό Πληροφοριακό Σύστημα Πολιτικής Δικαιοσύνης. Ορισμένα Ειρηνοδικεία δέχονται μόνο με τηλεφωνικό ραντεβού, οπότε τηλεφωνήστε πρώτα, ειδικά αν οι 4 μήνες τελειώνουν.
Η δήλωση δεν γίνεται από το gov.gr. Ηλεκτρονικά βγαίνει μόνο το πιστοποιητικό περί αποποίησης ή μη, που κοστίζει 5 € και, κατά το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, παίρνει περίπου 5 ημέρες. Η online αίτηση μέσω solon.gov.gr υπάρχει, προς το παρόν, για συγκεκριμένα δικαστήρια.
Προσοχή: πράξεις που σημαίνουν αποδοχή
Η αποποίηση είναι άκυρη αν έχετε ήδη αποδεχτεί την κληρονομιά, ρητά ή σιωπηρά. Η ΑΑΔΕ αναφέρει ως πράξεις ανάμιξης στην κληρονομιά, μεταξύ άλλων, την υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομίας, την αίτηση για κληρονομητήριο και την υποβολή Ε9 για τα ακίνητα που αποκτήθηκαν από κληρονομιά. Αν σκέφτεστε να αποποιηθείτε, μην κάνετε τίποτα από αυτά πριν αποφασίσετε.
Η αποποίηση είναι αμετάκλητη και δεν γίνεται υπό όρο ή για μέρος της κληρονομιάς. Αν οφείλεται σε πλάνη, απάτη ή απειλή, η αγωγή ακύρωσης παραγράφεται σε έξι μήνες.
Ανήλικοι και πρόσωπα σε συμπαράσταση
Για ανήλικο, οι γονείς δεν μπορούν να αποποιηθούν μόνοι τους: χρειάζεται δικαστική απόφαση που τους δίνει άδεια, και την ίδια ανάγκη έχουν ο επίτροπος και ο δικαστικός συμπαραστάτης. Η άδεια ζητείται με αίτηση στο δικαστήριο, κατά κανόνα μέσω δικηγόρου, και πρέπει να την προσκομίσετε στη γραμματεία μαζί με τη δήλωση, όπως εξηγεί το Ειρηνοδικείο Πατρών. Ξεκινήστε νωρίς: η άδεια θέλει χρόνο, και οι 4 μήνες δεν περιμένουν. Εδώ ο δικηγόρος δεν είναι πολυτέλεια.
Μετά την αποποίηση
Η κληρονομιά πηγαίνει σε όποιον θα καλούνταν αν εσείς δεν ζούσατε κατά τον θάνατο. Για τους κληρονόμους που μένουν, η ΑΑΔΕ προβλέπει ότι το Ε9 για τα ακίνητα υποβάλλεται χωρίς πρόστιμο έως την τελευταία εργάσιμη του επόμενου μήνα από τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης· για τον ΕΝΦΙΑ δείτε την αντίστοιχη σελίδα. Η δήλωση φόρου κληρονομίας υποβάλλεται μέσα σε 9 μήνες αν ο θάνατος έγινε στην Ελλάδα.
Τα χαρτιά σε μια δύσκολη στιγμή
Τις εβδομάδες μετά από έναν θάνατο τα χαρτιά έρχονται από παντού. Ο οδηγός για τα έγγραφα μετά από θάνατο στην οικογένεια έχει τη λίστα. Κρατήστε μαζί ληξιαρχική πράξη θανάτου, την έκθεση αποποίησης και το πιστοποιητικό του δικαστηρίου, γιατί θα σας ζητηθούν ξανά, από τράπεζες ή από τους επόμενους κληρονόμους.
Στο Paperlock φωτογραφίζετε την έκθεση αποποίησης και το πιστοποιητικό· η εφαρμογή κρατά ημερομηνίες και αριθμούς, ώστε όταν σας ρωτήσουν «πότε έγινε η αποποίηση;», η απάντηση να είναι μαζί με το έγγραφο.
Οι κανόνες ισχύουν τον Οκτώβριο του 2026. Η αποποίηση έχει συνέπειες που δεν αναστρέφονται· για τη δική σας περίπτωση, μιλήστε με δικηγόρο ή με τη γραμματεία του Ειρηνοδικείου.